سیدجلال دهقانی اشکذری کارگردان مستند سیاسی «اعدام به جرم آزادی» گفت: آنچه در تمام سال‌های مبارزه «هدی کایا» تغییر نکرد اعتقاد او بود.
مستند سیاسی «اعدام به جرم آزادی» ساخته سیدجلال دهقانی اشکذری و به تهیه‌کنندگی روح‌اله شمقدری در بخش مسابقه ملی جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت روی پرده می‌رود به همین مناسبت با کارگردان این فیلم گفت‌‌و‌گویی انجام داده‌ایم که می‌خوانید:

هنرنیوز: مطمئناً زنان زیادی تاکنون برای حجاب مبارزه کرده‌اند چه نکته برجسته‌ای در زندگی «هد‌ی کایا» وجود داشت که شما را به سمت ساخت فیلم زندگی این زن مبارز کشاند؟
همانطور که در جریان هستید «هد‌ی کایا» در سال ۱۹۹۸ مقاله‌ای با موضوع «حجاب اسلامی» می‌نویسد و نوشتن این مقاله باعث مجرم شناختن او درکشورش می‌شود و به دادگاه احضار می‌شود و طی چند دادگاه به عنوان مجرم فکری به ۲سال زندان محکوم می‌شود، هر چند وکلای او از او می‌خواهند که نوشتن این مقاله را انکار کند تا از رفتن او به زندان جلوگیری کنند؛ اما قبول نمی‌کند و با داشتن پنج فرزند رنج و غربت زندان را به خاطر آرمان و عقیده‌اش به جان می‌خرد. «هدی کایا» بعد از چند مدت از زندان بیرون می‌آید؛ اما در یک تظاهرات با هدف «آزادی حجاب» به همراه سه دخترش دستگیر می‌شود. یکی از دخترانش به جرم اینکه سرودی با موضوع آزادی در آن تظاهرات دست جمعی خوانده محکوم به یک سال و نیم و دختر دیگرش هم به جرم خواندن دعای آزادی در همان تظاهرات محکوم به ۲ سال زندان می‌شود و کایا هم به جرم هماهنگ کننده تظاهرات به زندان می‌زود، اما بعد از مدتی دادگاه حکم جدیدی را صادر می‌کند و «هدی کایا»، دخترانش و چند زن مبارز دیگر را به اعدام محکوم می‌کند. این اولین حکم اعدام در جهان است که به جرم حجاب صادر می‌شود؛ اما طی فشارها و اعتراضات، همه از این حکم تبرئه می‌شوند؛ اما هدی کایا تقریبا چهار سال به زندان می‌افتد. او در طی این سالها با وجود شکنجه‌های زندان دست از مبارزه برنمی‌دارد. زندگی خانم کایا سراسر مبارزه و استقامت بوده است و این روایت زنده‌ای است از آنچه در غرب می‌گذرد و خانم کایا روایت‌گر گوشه‌ای از این مبارزات در برابر آرمان و عقیده زنان مسلمان است. اعتقادی که این زن به راهی که می‌رود داشته و دارد برای من جذاب بود. فرزند ۱۷ ساله کایا اول کسی است که زیر سن قانونی، آن هم به بخاطر حجاب به اعدام محکوم شد. این زن ۵ فرزند دارد، زمانی که او و ۳ دخترش به زندان می‌افتند دو فرزند ۱۰ و ۱۳ ساله این زن بیرون از زندان، حضور مادر و خواهرانشان در زندان را تحمل می‌کردند. راهی که کایا شروع کرد را خیلی‌ها شروع کردند اما هر کسی توان ادامه این راه را ندارد. کایا این راه را ادامه داد و هنوز این مقاومت ادامه دارد. در یک کلام غربت و مقاومت این زن مرا جذب کرد. دختر خانم کایا زمانی که از زندان آزاد شد جمله جالبی را گفت: من از زندان آزاد شدم اما تنها چیزی که در من تغییر نکرده است اعتقاد من است.

هنرنیوز : خوشبختانه این مستند در زمان حیات خانم کایا ساخته شده است آیا برنامه‌ای برای نمایش این فیلم با حضور ایشان دارید؟
اتفاقا نظر تهیه کننده فیلم، آقای شمقدری هم بر این بود که این فیلم با حضور خانم کایا اکران شود. پیگیری‌هایی در این رابطه انجام شده، اما تا این لحظه به نتیجه نرسیده است.
هنرنیوز: دسته‌بندی‌هایی در ارتباط با فیلم‌های مستند وجود دارد؛ در جشنواره این مستند در بخش مستند سیاسی گنجانده شده، از نظر شما با نگاهی خارج از دسته‌بندی‌های جشنواره این مستند بجز در بخش مستند سیاسی در چه بخش‌های دیگری گنجانده می‌شود؟
زمانی که در فیلمی محوریت با موضوعی مثل اعتقاد باشد؛ این فیلم در اکثریت دسته‌بندی‌ها قرار می‌گیرد. این مستند از آن نظر سیاسی است که ما مسائل اعتقادی را جدای از سیاست نمی‌دانیم، اجتماعی است زیرا مسئله‌ای مثل حجاب به شدت یک جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مذهبی است زیرا اعتقاد از مذهب ریشه می‌گیرد و حتی ملی است؛ زیرا حتی کسانی که با مقوله حجاب مخالفت دارند بر اساس یک اعتقاد برای ابراز مخالفت اقدام می‌کنند و با اعتقادی که دارند برای رسیدن به مفهوم ملیت فعالیت می کنند.

هنرنیوز : زمان فیلمبرداری چقدر به طول انجامید؟
زمانی که خانم کایا به ایران آمدند من یک مصاحبه ۵ ساعته با ایشان داشتم. ۱۵ روز هم در ترکیه فیلمبرداری داشتیم، یک سفر ۵ روزه تحقیقاتی هم به ترکیه داشتیم، ۲۰ روز هم در ایران کار تحقیقاتی کردیم. کلاً ۱۵ روز فیلمبرداری ۲۵ روز پیش تولید ضمن این که طی چند جلسه با خود خانم کایا کل زندگی ایشان را مرور کردیم تا بتوانیم مقاطع ذهنی ایشان را به خوبی به تصویر بکشیم.

هنرنیوز : مشکلات پژوهش در مرحله پیش تولید این مستند چه بود؟
سفر اول ما به ترکیه بسیار با احتیاط انجام گرفت. قبل از دولت «عبدالله گل» نظام حاکم در ترکیه لائیک بود؛ با وجود اینکه با تغییر دولت ترکیه وضعیت بهتر شده است؛ اما هنوز آثاری از آن دوران وجود دارد. خانم کایا در ارتباط با هماهنگی‌ها و در اختیار قرار دارن آرشیو مربوط به ساخت این فیلم به ما بسیار کمک کردند. زمانی که ما از استانبول به مالاطیا رفتیم خانم کایا برای انجام کارهای هماهنگی فیلمبرداری در آن شهر کمک‌های قابل توجهی به ما کردند. حتی یک بار توسط پلیس دستگیر شدیم خانم کایا همه چیز را بر عهده گرفتند. اگر ایشان نبودند این فیلم ساخته نمی‌شد، زیرا خانم کایا در ترکیه شناخته شده هستند و راحت‌تر کارها را پیش می‌بردند اما سایرین برای حرف زدن در ارتباط با این کار بسیار با احتیاط عمل می‌کردند و یا به هیچ وجه خود را وارد این قضیه نمی‌کردند. زمانی که ما از چند دانشجو خواستیم که مقابل دوربین‌ها در ارتباط با این زن و مبارزاتش سخن بگویند، نپذیرفتند زیرا هنوز پرونده آنها باز بود و برای همکاری ترس داشتند.

هنرنیوز: از نظر شما نقطه قوت در فرم و ساختار این فیلم چیست؟
ریتم این مستند بسیار سریع پیش رفت. ما کاری کردیم که مخاطب با دیدن ۱۰ دقیقه اول این فیلم ۴۰ دقیقه‌ای، برای دیدن ادامه فیلم اشتیاق داشته باشد. نکته دیگر، پایان تأثیرگذار این فیلم است. بسیاری از دوستان من که از مخاطبین عام هستند نظر مساعدی در ارتباط با این فیلم داشتند. از سوی دیگر از نمادهای مختلفی برای نشان دادن تضاد فاحشی که در کشور ترکیه است استفاده کردیم. ترکیه کشوری است که ترکیبی است از شرق و غرب، مذهب و غیرمذهبی بودن، نمادها برای نمایش این تضاد به ما بسیار کمک کرد. سخت‌ترین کار ما در این مستند شخصیت‌پردازی خانم کایا بود، زیرا این زن از ابعاد شخصیتی مختلفی برخوردار است. اگر به نام فرزندان این زن (جهاد، مجاهد، اقصی، نور جهان، نورالحق) نگاه کنید متوجه آرمان‌ها و شخصیت پیچیده این زن خواهید شد. به خصوص اینکه کار ما با ترجمه همزمان انجام می‌شد و این ترجمه‌ها با وجود این که همزمان انجام می‌شد، اما در برخی موارد کار ما را سخت می‌کرد و شاید اگر با هر مترجم دیگری به جز آقای صفری کار می‌کردیم با مشکل مواجه می‌شدیم.

هنرنیوز : آیا در زمان ساخت فیلم اتفاقی هم افتاد که برای شما خاطره انگیز باشد یا برای «هد‌ی کایا» ؟
بله. اتفاقا! یکی از بهترین خاطرات کایا سفر ایشان به ایران و دیدارشان با مقام معظم رهبری بود. من خیلی دوست داشتم این دیدار را نیز در فیلم بگنجانم؛ اما از آنجا که این فیلم به موضوعات مختلفی می‌پرداخت ترسیدم این تداخل موضوع‌ها از ابهت این قضیه کم کند. انقلاب، حجاب، سفر کایا به پاکستان، دیدار کایا با رهبری هر یک موضوع جداگانه‌ای است که هر یک قابلیت این را دارد که به یک فیلم مستند تبدیل شود.
لازم به ذکر است عوامل اصلی تولید فیلم مستند سیاسی «اعدام به جرم آزادی» عبارتند از: پژوهشگر، کارگردان و تدوینگر: سیدجلال دهقانی اشکذری، تصویربرداران: مهدی صفری، سیدجلال دهقانی، محسن فلاحی، صدابردار: مهدی صفری، مدیرتولید: محسن فلاحی، عکاس: آیدین سویلمز، مجری طرح: موسسه فرهنگی هنری مرآت هنر، تهیه‌کننده: روح‌الله شمقدری و تهیه‌شده در: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی.

منبع :پایگاه خبری هنر